Functies binnen het HOVM


Een museum loopt niet vanzelf, er moet veel worden gedaan om de zaak draaiende te houden. En het museum kan niet bestaan zonder de inzet van vele vrijwilligers.

Zonder compleet te willen zijn, onderstaand de meeste voorkomende functies/werkzaamheden.

Werken aan materieel


Schoonmaakwerk


Materieel moet schoon zijn en schoon gehouden worden, dat verwacht de bezoeker en de meereizende passagier. Als het materieel schoon is, geef je daarmee een visitekaartje af. Heel belangrijk dus! En wat betekent dat schoonmaken allemaal?

Ramen wassen
Het idee van een raam is dat je erdoorheen moet kunnen kijken. Bij vieze ramen lukt dat minder dan bij schone. Dus moeten ze regelmatig gewassen worden. En elk raam heeft twee zijden, dus het is altijd meer werk dan je denkt!

Stofzuigen
De PCC’s hebben rubber vloerbedekking, daar kan je makkelijk met een bezem doorheen. Hoewel er ook af en toe een dweil over de vloer moet. Maar bij het vooroorlogse materieel zijn vloerlatten op de houten vloer gespijkerd. Slim, want dat valt vuil dat door de passagiers naar binnen wordt gelopen, ertussen. Maar om het weg te krijgen werkt alleen een stofzuiger, langdurig klusje, maar zo’n vloer knapt er altijd enorm van op!

Koperpoetsen
Het vooroorlogse materieel is rijkelijk voorzien van koper. Eigenlijk geen koper, maar messing (een legering van koper en zink). Maar we noemen het al jaren koper. Om het netjes te houden moet koper gepoetst worden. In de winter staat dat koperpoetsen op een laag pitje, maar in het seizoen, als ook iedereen het vastpakt, moet het regelmatig gepoetst worden. Doen we altijd op zaterdagen met de hele club, dan verdeel je de pijn en het is nog gezellig ook. Vinden we het leuk werk? Nee. Maar je moet het doen om het netjes te houden en het resultaat geeft toch een goed gevoel.

Technisch onderhoud
Onze trams maken veel kilometers en je kan niet verwachten dat dat altijd maar goed blijft gaan. Er gaat wel eens wat kapot of er werkt iets niet meer. Zeker ook omdat het materieel al op leeftijd is! Het is dus belangrijk om technisch onderhoud uit te voeren. Preventief onderhoud, dus onderhoud geven als alles nog werkt, om te voorkomen dat er iets stuk gaat. En correctief onderhoud, in feite corrigeer je dan het opgetreden defect.

Zoeken en verhelpen van storingen
Over het algemeen zijn storingen of van elektrische, of van mechanische aard. Degene die het probleem gaat opsporen en/of er wat aan gaat doen om het te verhelpen, moet op het betreffende gebied kennis van zaken hebben. Afhankelijk van de leeftijd van het voertuig is het aandeel van de elektrotechniek meer of minder groot. Het vooroorlogse materieel is mechanisch, alles wat met elektrotechniek te maken heeft is elektromechanisch. De PCC is zo’n beetje een tussenvorm. Er zitten veel relais in en een beetje elektronica. Meer recente trams, zoals de GTL en de Citadis hebben juist veel meer elektronica, waar je vaak niet aan kan zien of het nog heel is of defect. Maar goed, die hebben we op dit moment nog niet in het museum. De boodschap is dat niet iedereen dit werk kan doen, je moet ervoor wel technisch geschoold zijn. Dat is de basis, want dan weet je nog steeds niet wat waar zit in een tram. In de praktijk moet je leren hoe een tram in elkaar zit, hoe alles werkt, hoe je storingen kan opsporen en hoe je defecten kan repareren.



Planmatig preventief onderhoud
Ook hier weer een verschil tussen mechanisch en elektrisch. Afhankelijk van hoe vaak onze trams worden ingezet wordt de frequentie van onderhoud bepaald. Ter illustratie: als een tram normaal het hele jaar dienstdoet, krijgt hij jaarlijks preventief onderhoud. Dat geldt bijvoorbeeld voor de meeste PCC’s. Pekelaanhangwagen 14, die alleen wat rangeert en meerijdt met optochten, krijgt misschien eens in de vijf jaar onderhoud. Voorbeelden mechanisch: olie in de glijlagers aanvullen (astaplagers en motorsteunmetalen, draaipunten van draaistellen), remwerk afstellen, druk van de stroomafnemer tegen de bovenleiding controleren en zo nodig opnieuw afstellen. Voorbeelden elektrisch: contacten in de schakelkasten zonodig schoonmaken of vijlen. Koolborstels controleren en vernieuwen. Hé, is dat niet mechanisch? Het zit allemaal dicht bij elkaar. Ook voor het onderhoud geldt dat technische kennis een pré is om dit werk te doen, alhoewel dit eenvoudiger te leren is dan storing zoeken.

Revisie
Soms helpt onderhoud niet meer en is een tram aan een revisie toe. De toestand van de tram bepaalt hoe omvangrijk zo’n revisie zal moeten zijn. Is de stalen zijbeplating nog te redden of moet hij worden vervangen? Moet de vloer eruit om bij de stalen binten van het fraqme te kunnen komen? Hoe zit het met de tractiebekabeling, is de isolatieweerstand nog wel in orde of moeten er nieuwe kabels in? Kunnen we alles zelf of moeten we werk uitbesteden?
Over het algemeen is een revisie van een tram een omvangrijk werk waar duizenden uren in gaan zitten. Voorbeeld: de revisie van pekelaanhangwagen 14 in 1976/1977 heeft ongeveer 2000 uur gekost. En dat voor een simpel wagentje zonder motoren van nog geen vijf meter lang. Meeste werk daar was het ontroesten, het ding is volledig uit elkaar geweest. Een eenvoudige schilderbeurt zoals onlangs bij de 265 heeft al meer dan 500 uur gekost. En alles gaat in vrije tijd, dus dan geldt vooral: vele handen maken licht werk. En anders gezegd: het is eerder klaar als er meer mensen zijn om aan te kunnen werken!
En wat moet je kunnen om een tram te reviseren?
Je hoeft niet alles te kunnen, want het werk wordt over het algemeen door meerdere medewerkers uitgevoerd en iedereen is wel ergens handig in. Globaal: bewerken van staal, bewerken van hout, schilderen, elektrische werkzaamheden en…uiteindelijk ook schoonmaken en koperpoetsen!

Exploitatie in het museum


Als het museum open is voor het publiek, zijn er verschillende functies die vervuld moeten worden. In alle gevallen dienen de medewerkers goede communicatieve vaardigheden hebben, je moet uiteindelijk interactief met het publiek omgaan.

Bardienst
In de zaal op de eerste verdieping hebben wij ons restaurant. Op openingsdagen beperkt de service zich tot het verstrekken van koffie, thee, frisdranken en versnaperingen. Beetje horeca achtergrond is handig, maar niet noodzakelijk. Met geld om kunnen gaan wel, want de bezoekers moeten wel betalen voor deze service…

Suppoosten
Als we open zijn is het fijn voor de bezoekers als er ergens iemand rondloopt die ze kunnen vragen hoe oud die ene tram is, hoe laat de volgende rit vertrekt, waar ze het toilet kunnen vinden, etc. Leuke job, want je hebt direct contact met het publiek!

Rondleiders
Regelmatig worden groepen rondgeleid door het museum. Duur van de rondleiding is meestal tussen een half uur en een uur. De deelnemers aan de rondleiding krijgen enkele van de museumtrams aan de binnenkant te zien en de rondleider vertelt over de betreffende tram: wanneer hij is gebouwd, wat de speciale snufjes van juist deze tram zijn, waar de tram heeft gereden en hoe lang. Uiteraard beantwoord hij ook vragen van de deelnemers. De rondleider probeert om niet alleen de afzonderlijke wagens te tonen en toe te lichten, maar ook de veranderingen en verbeteringen die in de loop van de tijd zijn uitgevoerd uit te leggen.
Je moet dus wel het een ander weten over de historie van de tram in Den Haag om rondleider te kunnen zijn. Maar… je hoeft het helemaal niet zelf te hebben meegemaakt: een paar keer goed luisteren naar een ervaren rondleider en je kan het ook!

Exploitatie tram


Kaartverkoper
Tijdens ritten voor het publiek worden kaartjes verkocht, meestal in de tram. De kaartverkoper heeft een originele conducteurstas bij zich, waarin de kaartjes, het geld en een kniptang zitten. Tijdens de rit worden de kaartjes verkocht en afgerekend.
Wanneer kan iemand kaartverkoper worden?
Je bent al een tijdje medewerker, zodat we je hebben leren kennen en weten wat we aan je hebben. Je moet goed met het publiek op kunnen schieten en kunnen communiceren in de nederlandse taal. Je moet met geld om kunnen gaan en goed kunnen hoofdrekenen. Een minimumleeftijd is lastig aan te geven, van belang is of je het aan kan en leuk vindt. Op basis van de ervaringen van de afgelopen jaren kan 16 jaar een leeftijd zijn om te beginnen als kaartverkoper. De opleiding wordt gegeven door het HOVM.

Balkonbewaker
Bij het oude trammaterieel is naast de bestuurder ook een conducteur nodig (een oude tram heeft geen dodemaninstallatie die de tram stil zet als een bestuurder onwel zou worden). De conducteur geeft opdrachten aan de bestuurder, bij voorbeeld om aan te geven wanneer de tram mag vertrekken. Maar de conducteur zorgt er ook voor dat er geen mensen buiten de tram gaan hangen of dat mensen op de tram springen. Belangrijk voor de veiligheid. Als er achter de motorwagen een aanhangwagen is gekoppeld, is ook daar een conducteur aanwezig. De conducteur staat op het achterste balkon. Op het voorste balkon is dan niemand die er op let of niemand zijn hoofd buiten de wagen zou willen steken. Vandaar dat er een speciale functie ‘balkonbewaker’ is. De balkonbewaker staat op het voorste balkon van de aanhangwagen en zorgt daar voor de veiligheid. Tijdens de rit niemand erin en niemand iets naar buiten steken!
Wanneer kan iemand balkonbewaker worden?
Minimum leeftijd is 18 jaar (veiligheidsfunctie). Men moet oog hebben voor veiligheid, alert kunnen reageren en overwicht hebben. De opleiding wordt gegeven door het HOVM.

Rangeerder
Als een tram op het remiseterrein van het HOVM verplaatst moet worden, is het voor de bestuurder handig en soms zelfs noodzakelijk om hulp te krijgen van een rangeerder. Wat doet de rangeerder? Hij of zij legt wissels om op het terrein, koppelt wagens aan elkaar (bijvoorbeeld een aanhangwagen als versterking achter een motorwagen, begeleidt rangeerbewegingen als een motorwagen een aanhangwagen opduwt en de bestuurder dan niet kan zien wat er voor hem gebeurt.
Wanneer kan iemand rangeerder worden?
Minimum leeftijd is 18 jaar (veiligheidsfunctie). Inzicht hebben in rangeerprocessen, fysiek in staat zijn tot het omleggen van wissels en het aan- en afkoppelen van materieel. Alert kunnen reageren en een goed ontwikkeld veiligheidsbesef hebben. De opleiding rangeerder wordt gegeven door het HOVM, het afsluitende examen wordt afgenomen door HTM.

Conducteur
Conducteurs zijn nodig op trams die geen dodemaninstallatie hebben. In feite gaat het dan om alle trams die ouder zijn dan de PCC. De bestuurder zorgt ervoor dat de tram rijdt en is verantwoordelijk om dat op de juiste wijze te doen, waarbij veiligheid en comfort voorop staan. De conducteur is verantwoordelijk voor de veiligheid als het gaat om het vertrek bij halten en het in- en uitstappen van de passagiers. Vroeger zorgde de conducteur ook nog eens voor de verkoop van de kaartjes, maar dat doen we bij ritten met de museumtrams niet meer. De conducteur blijft op zijn of haar balkon en voorkomt dat mensen tijdens de rit naar buiten leunen of te vroeg in of uit een rijdende tram stappen.
De conducteur kan dienst doen op motorwagens en aanhangwagens.
De conducteur is de chef van de tram, een hele verantwoordelijke functie dus!
Wanneer kan iemand conducteur worden?
Minimum leeftijd is 18 jaar (veiligheidsfunctie). De opleiding rangeerder moet met goed gevolg zijn afgelegd en er moet relevante ervaring met het rangeren zijn opgebouwd. Verder dient de kandidaat conducteur een hoog verantwoordelijkheidsgevoel te hebben, goed en tactisch met mensen om kunnen gaan, kunnen werken in teamverband (samenwerking met bestuurder en kaartverkoper), in stress momenten handelend kunnen optreden.
De opleiding conducteur wordt gegeven door het HOVM, het afsluitende examen wordt afgenomen door HTM.

Rangeerbestuurder
Rangeerbestuurder betekent het mogen rijden met de historische trams op het remiseterrein van het museum, dus nog niet de baan op. De naam zegt het al, je kan als rangeerbestuurder rangeren. Trams omzetten naar een ander spoor, aanhangwagen aankoppelen en ergens anders weer loskoppelen (daar helpt de rangeerder mee!), wagens buiten zetten voordat we open gaan op zondagen en eind van de dag weer naar binnen rijden.
Minimum leeftijd is 21 jaar (rijden met railvoertuig). De opleiding voor conducteur moet met goed gevolg afgelegd zijn.
De opleiding rangeerbestuurder wordt gegeven door het HOVM, het examen wordt afgenomen door HTM.

Bestuurder
De bestuurder bedient de tram, zorgt voor rijden, remmen en afhankelijk van het materieel voor het bedienen van de deuren. Aangezien een tram een groot gewicht heeft is het niet altijd eenvoudig om dat gewicht stil te krijgen, zeker niet als het spoor glad is. Daarom wordt er nogal wat gevraagd van een trambestuurder. In de eerste plaats moet hij al bevoegd rangeerbestuurder zijn en hebben laten zien dat het rijden met trams zonder problemen gaat. Vervolgens dient de kandidaat bestuurder een rijproef bij HTM af te leggen. Gaat dat naar wens, dan is de volgende stap een psychologische keuring bij een extern bedrijf. Deze keuring is gelijk aan de keuring die bestuurders krijgen die bij HTM willen werken als trambestuurder. Gaat ook dat goed, dan volgt nog een medische keuring. Vervolgens een opleiding die wordt gegeven door het HOVM, het examen wordt afgenomen door HTM.
Om bestuurder te kunnen worden op historisch materieel dienen dus vier verschillende opleidingen te worden gevolgd, achtereenvolgens rangeerder, conducteur, rangeerbestuurder en bestuurder.

Gebouw en terrein


Het HOVM huurt het remisecomplex van de gemeente Den Haag. Als eigenaar zorgt de gemeente voor het groot onderhoud, maar het huurdersonderhoud moeten wij zelf doen, of uitbesteden. Om de kosten te beperken proberen we natuurlijk zoveel mogelijk zelf te doen.

Onderhoud terrein
Regelmatig zwerfvuil verwijderen, onkruid verwijderen, beplanting in de borders en naast de vijver onderhouden. De vijver regelmatig schoonmaken.

Onderhoud gebouw
Bestaat veelal uit schilderwerk (muren en kozijnen), herstellen van kleine defecten (hang en sluitwerk, apparatuur). Ook het afstemmen met bedrijven voor het regelmatig laten uitvoeren van onderhoud aan apparatuur behoort tot de onderhoudstaken.

Exposities


De trams en bussen in het HOVM laten zien hoe het openbaar vervoer er vroeger uitzag, maar zij vertellen maar een deel van het verhaal. Met behulp van fotomateriaal en attributen kan de bezoeker een nog betere indruk krijgen van het verleden. In de tentoonstellingszalen moeten regelmatig nieuwe exposities worden ingericht en dat vereist veel tijd, zowel in de voorbereiding als in de uitvoering. Zeker in de voorbereiding is kennis van het openbaar vervoer wel nodig, maar bij de uitvoering is dat niet noodzakelijk.

Public Relations


Behalve dat het museum regelmatig open is, kunt u meer over ons te weten komen via onze website, daar vindt u in principe alle informatie. De jaarlijkse folder presenteert onze activiteiten over het hele jaar. De Nieuwsflits kijkt maandelijks terug naar de activiteiten en werkzaamheden van de afgelopen maand, zodat u precies weet wat er allemaal is gedaan achter de schermen.

Modelbaan


Een van de leuke dingen waarmee we onze tentoonstellingszalen willen verrijken. Een modelbaan is niet alleen leuk om naar te kijken, maar geeft ook de mogelijkheid om op het educatieve vlak kinderen wegwijs te maken in de vervoerswereld. Onze nog te maken modelbaan staat gepland als een HO baan die door verschillende zalen loopt. Bij de verbouwing in 2008 is daar al rekening mee gehouden door sparingen in de muren te maken. De baan moet nog ontworpen worden. Dat geldt niet alleen voor de sporenlayout, maar ook voor het besturingssyteem en de aankleding. Tot nu toe is het er nog niet van gekomen aan de baan te beginnen, vanwege het vele andere werk dat ons te doen staat.

Organisatie


Om alles in goede banen te leiden moet ook een museum bestuurd worden. Dat betekent dat er bestuurders nodig zijn, die niet noodzakelijk een tram hoeven te kunnen besturen, maar die wel in staat zijn deel te nemen aan het leiden van een organisatie. Daarbij wordt van deze bestuurders verwacht dat zij de grote groep werkenden innig betrekken bij de besluitvorming, hetgeen van belang is voor de continuiteit van het museum. Uiteindelijk zal een vrijwilliger alleen vrijwillig willen (blijven) werken als hij of zij daar genoegen aan beleeft en als zijn of haar dromen minimaal een beetje uitkomen!